Je gehoor verliezen; een leven lang leren (6)

"Ik kan soms ontzettend huilen over dat ik nu doof ben."

"Het maakt me boos dat ik keer op keer moet uitleggen dat ik slechthorend ben!"

Het zoeken van een weg in het omgaan met het gehoorverlies is iets heel persoonlijks wat iedereen op zijn eigen manier doet. Toch blijken veel mensen vijf stappen te doorlopen: de medische wereld, technische hulpmiddelen, het gebruik van andere zintuigen (visuele communicatie), gedragsveranderingen en gevoelens. In het vorige artikel is stap vier 'gedragsveranderingen' behandeld. In dit artikel wordt stilgestaan bij de vijfde stap: gevoelens.

Waarom belangrijk?
Waren de eerste drie stappen heldere acties (naar de arts gaan, hulpmiddelen zoeken, spraakafzien), deze laatste stap neem je zelden bewust. Je gevoel is er gewoon, vaak al vanaf de dag of het moment dat je je realiseerde dat je je gehoor verloren bent. Waarom is het dan toch belangrijk om hier bewust bij stil te staan?
Het 'horen' van de diagnose heeft voor de meeste mensen een grote impact. Niet of minder horen is een groot verlies. Het is niet alleen het verlies van gehoor, maar ook het verlies van gemakkelijk kunnen praten met anderen, werk, muziek etcetera. Verlies gaat gepaard met rouw, verwerken, het een plek geven. Ik omschrijf het zelf liever als zoeken naar een weg om met het gehoorverlies om te gaan. Het doorlopen van alle voorgaande stappen is een onderdeel van dit proces. Je zult eerst voor jezelf moeten erkennen dat je doof of slechthorend bent voor je bijvoorbeeld hulpmiddelen (stap 2) gaat uitproberen of zichtbaar voor anderen gebruik maakt van een schrijftolk (stap 3 visuele communicatie). Het zijn allemaal emotionele stappen. Als je alle stappen doorlopen hebt, dan komt het moment dat je je gaat beseffen dat je het hiermee zult moeten doen, het gehoor wordt niet beter. Dit moment kan ook pas zijn na het verkrijgen van een CI.
Op allerlei momenten in dit proces kun je vastlopen. Soms is een stap te groot en zitten gevoelens in de weg om de stap te nemen. Dit kunnen heel verschillende gevoelens zijn, zoals verdriet, agressie, onzekerheid, pijn, machteloosheid, angst en boosheid. Als je merkt dat je dagelijks leven beheerst wordt door deze gevoelens dan is het extra zinvol om hier bewust bij stil te staan. Bewustwording, ervaren en leren omgaan met gevoelens maakt het makkelijker om alle stappen te nemen in het rouwen en omgaan met gehoorverlies.

Wat moet je weten?
Het is heel normaal dat het verliezen van je gehoor heel veel verschillende gevoelens kan oproepen. Overigens niet alleen bij jezelf, maar ook bij je omgeving. In tegenstelling tot bij het verlies van een dierbare zijn voor het verlies van gehoor geen rituelen in onze maatschappij, die je bewust doen stilstaan bij het verlies en je omgeving richtlijnen geven hoe ze hiermee kunnen omgaan. Toch lijkt het rouwproces wel op het proces na het verlies van een dierbare. De volgende vier fases zijn te onderscheiden in dit rouwproces:

  1. Tot je door laten dringen dat het verlies heeft plaatsgevonden.
  2. Gevoelens en reacties ervaren die volgen op het verlies.
  3. Aanpassen aan een nieuw leven met andere geluiden of geen geluid.
  4. Het gehoorverlies emotioneel een plaats geven en de draad van het leven weer oppakken.
Evenals bij het verlies van een dierbare zullen situaties die je doen denken aan wat je verloren hebt alle gevoelens rondom het verlies weer oproepen. Net als bij andere ingrijpende gebeurtenissen kan het helpen om hierover te praten. Dit is echter nu je het antwoord van de ander niet meer kan horen moeilijker geworden. Hieronder staan een aantal tips hoe je hier toch aan kunt werken.

Hoe kom je dit te weten?
Nadenken over de volgende vragen kan helpen om meer inzicht te krijgen in je eigen gevoelens en rouwproces:

Inzicht en het uiten van de gevoelens haalt vaak wat druk van de ketel, onder andere doordat je meer overzicht hebt. Toch kan het erg moeilijk zijn om zelf een weg te vinden in die wirwar van emoties. Dan is het zinvol om deskundige hulp te zoeken. Je kunt hiervoor onder andere terecht bij het NCPLD/GGMD. Dit kan in individuele, partnergesprekken of groepen. Het stilstaan bij gevoelens komt evenals de andere stappen in de 'themagroep voor plots-en laatdoven' aan de orde.

Wanneer?
Het verliezen van je gehoor brengt vanaf de eerste dag allerlei gevoelens met zich mee. Gevoelens die er mogen zijn. Bewust stilstaan bij deze gevoelens kan zinvol zijn in elke fase van het zoeken van een weg in het omgaan met het gehoorverlies. In praktijk kom je er echter vaak niet aan toe tijdens de eerste stappen. Dan is het zinvol om aan het eind na te gaan of het gehoorverlies een plek heeft gekregen. Dit is het geval als gevoelens die met het verlies samenhangen niet (meer) een groot deel van je dagelijks leven beheersen.

Linda Renes (Psycholoog GGMD)

Bron: Plotsdoof, blad van de stichting Plotsdoven, september 2008